-गोविन्द थापा
आज म विश्वका सबैभन्दा चर्चित दुई पात्रको शिखर वार्ताबारे आफ्ना विचार राख्छु ।
विश्वको एक नम्बर चर्चित मानिस डोनाल्ड ट्रम्प हो । ट्रम्प जति चर्चित र विवादास्पद मानिस अहिले विश्वमा कोही छैन भन्ने मलाई लाग्छ । तपाईंहरुलाई चाहिँ कस्तो लाग्छ ?
सबैभन्दा चर्चित ट्रम्प नै हुन्, त्यसपछि अर्का चर्चित भ्लादमिर पुटिन हो भन्नेमा पनि कुनै विवाद नहोला । अमेरिकाको अलास्का राज्यमा यी दुई नेताको शिखर सम्मेलन सम्पन्न भएको छ । यो शिखर सम्मेलनले देखिने गरी कुनै ठोस उपलब्धी गरेको छैन, कुनै ठोस सहमति पनि भएको छैन । तैपनि यो शिखर सम्मेलनले विश्व राजनीतिमा ठूलो प्रभाव पार्ने देखिन्छ ।
यो शिखर सम्मेलनको म अलिकति चर्चा गर्छु । त्यसपछि त्यसले नेपालमा पार्ने प्रभावको बारेमा पनि चर्चा गर्छु ।
सन् १९९१ मा सोभियत संघ विघटन भयो । सोभियत संघको विराशत बोकेको रुसलाई विश्व शक्ति मान्ने कि नमान्ने भनेर धेरैमा द्धिविधा थियो । हिजो सोभियत संघले जुन शक्ति आर्जन गरेको थियो, त्यस्तै शक्ति रुसले आर्जन गर्न सक्छ भनेर युरोपेली मुलुकहरु र अमेरिका चिन्तित देखिन्थे । रुसमा फेरि विश्व शक्ति बन्ने क्षमता उनीहरुले देखेका थिए । त्यसैले उनीहरुले जाग्दै गरेको रुसको बाटोमा तगारो लगाउन युक्रेनलाई उचाले । युक्रेनलाई नाटोको सदस्य बनाउने प्रयास गरे । त्यसपछि रुस युक्रेन युद्ध सुरु भयो । यो युद्धले अमेरिकालाई खासै क्षति भएको जस्तो मलाई लाग्दैन । रुसलाई पनि क्षति भएको छैन, बरु, आर्थिक रुपमा फाइदा नै भएको छ । तर, युरोपलाई भने ठूलो क्षति भएको छ ।
रुस र युक्रेनको शक्तिको तुलना हुँदैन । विरालोले मुसा खेलाए जसरी रुसले युक्रेनलाई युद्ध मैदानमा खेलाइरहेको छ । रुस त युक्रेनसँग युद्ध भइरहेको समेत मान्दैन, उसले सामान्य सैन्य कारवाही भन्ने गरेको छ ।
यो शिखर वार्ताले के स्थापित गर्यो भने सारा विश्व समुदाय रुसलाई विश्व शक्ति मान्न वाध्य भएको छ । रुस विश्व शक्ति थियो, विश्व शक्तिका रुपमा रहेको छ र विश्व शक्तिकै रुपमा अरु लामो समय रहने देखियो । अलास्का शिखर वार्ताले दिएको मुख्य सन्देश के हो भने रुसलाई विश्व शक्ति मान्न, आफू हाराहारीको शक्ति मान्न अमेरिका वाध्य भएको छ । सोभियत संघ विघटनपछि विश्व एक ध्रुवीय बनेको थियो । अब विश्व एक ध्रुवीय रहेन, सोझो या घुमाउरो पाराले यो कुरा स्वीकार गर्न अलास्का शिखर वैठकपछि अमेरिका वाध्य भएको छ ।
अलास्का शिखर वैठक र त्यसको सेरोफेरोलाई ध्यानमा राख्दा अहिले विश्वमा कूटनीति थोरै, कुटिल नीति धेरै भइरहेको देखिन्छ । अलास्का वैठकलाई पनि मैले कुटिल नीतिकै रुपमा बुझेको छु ।
रमाइलो के लाग्छ भने रुसी राष्ट्रपति पुटिनलाई अन्तराष्टिय फौजदारी अदालतले पक्राउ आदेश जारी गरेको छ । त्यो फौजदारी अदालतमा भित्री खटनपटन अमेरिकाको चल्छ । र त्यो अमेरिकामा पुटिन पुगेका छन् । पुटिन र रुसका लागि यो सानो उपलब्धी होइन ।
अलास्का शिखर वार्ताले रुस युक्रेन युद्ध समाप्तिका लागि कुनै निर्णय गर्न सकेन । मैले त कुनै निर्णय गर्ला भन्ने आशा पनि गरेका थिइनँ । बरु मलाई डर लागेको थियो । डर के भने सनकी राष्टपतिका रुपमा कहलिएका ट्रम्पले पुटिनलाई कुनै दुव्र्यवहार गर्ने अनि विश्वको शान्तिमा थप खतरा पैदा हुने डर लागेको थियो । ट्रम्प शालिन र सभ्य रुपमा प्रस्तुत भएको देख्दा मलाई रमाइलो लाग्यो । अन्य देशका राष्ट्राध्यक्ष तथा सरकार प्रमुखसँग मात्तिएको राँगा जसरी प्रस्तुत हुने ट्रम्पलाई शालिन र सभ्य रुपमा प्रस्तुत भएको देख्दा अचम्मै लाग्यो । शायद तपाईंहरुलाई पनि अचम्म लाग्यो होला ।
विश्व एकातिर तेस्रो विश्वयुद्धको संघारमा भएको देखिन्छ भने अर्कातिर शान्तिको धिपधिप दियो पनि बलिरहेको देखिन्छ । अलास्का शिखर वार्तालाई मैले यही रुपमा बुझेको छु ।
यो शिखर वार्ता तथा अहिले भइरहेको विश्वव्यापी तनावले नेपाललाई के असर गर्छ ? तपाईंहरुलाई यो विषयमा निकै गहिरो चासो हुनुपर्छ । तपाईंहरुको पनि आआफ्नै विचार होला । म आफ्नो विचार राख्छु ।
मलाई के लाग्छ भने अहिले विश्वका साना तथा विपन्न देशहरु, खासगरी सामरिक रुपमा कमजोर देशहरु ठूलो तनावमा छन्, जोखिममा छन् । यो जोखिमबाट बच्न देशलाई परिपक्व नेता चाहिन्छ । हामी नेपाली भाग्यमानी छौं यो मामिलामा, परिपक्व राजनेता केपी शर्मा ओली अहिले प्रधानमन्त्री हुनुहुन्छ । विश्व राजनीतिलाई गहिरोसँग बुझ्ने क्षमता ओलीमा छ । युक्रेनका अपरिपक्व राष्ट्रपति भोलोदोमिर जेलेन्स्कीले त्यो देशलाई युद्धमा होमेर वरवाद बनाए । ठूलाठूला कुरा गर्ने, फुर्तिफार्ती लाउने, उडन्ते र उग्र कुरा गर्ने नेताले देशलाई भड्खालामा जाक्छन् भन्ने पाठ विश्व इतिहासले सिकाएको छ । कुनै पनि देशलाई परिपक्व, व्यवहारिक नेता चाहिन्छ । त्यस्तो नेताका रुपमा हामीले केपी ओलीलाई पाएका छौं ।
म फेरि भन्छु, देश जोगाउने नेता केपी ओली हो, देश जोगाउन सक्ने नेता केपी ओली हो, देशको वर्तमानलाई मात्र होइन, देशको भविष्यलाई पनि केपी ओली चाहिएको छ ।
नेपाललाई जोगाउने, आजको तनावपूर्ण विश्वमा नेपाललाई जोगाएर अगाडि बढाउने एउटा मन्त्र पनि छ । त्यो मन्त्र हो असंलग्न परराष्ट नीति । बहुध्रुवीय विश्वमा नेपाल जस्तो देशको सुरक्षा कवच असंलग्नताको नीति हो । हाम्रो संविधानले नै असंलग्न परराष्ट नीति भनेको छ । असंलग्नता र तटस्थ विदेश नीति अपनाउनु सजिलो काम होइन । यस्तो काम गर्न परिपक्व राजनेता चाहिन्छ ।
यहाँनेर म के स्मरण गर्न चाहन्छु भ्लादमिर पुटिन करिब तीन दशकका अनुभवी हुनुहुन्छ । ट्रम्पसँग पनि दोस्रो कार्यकाल काम गरिरहेको अनुभवी हो । उता अर्काे विश्वशक्ति चीनसँग पनि सी चिन फिङजस्तो अनुभवी नेता हुनुहुन्छ । विश्व राजनीति यस्ता घाघ, अनुभवी र परिपक्व नेताहरुले चलाइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा कमजोर र अनुभव विहिन नेता भएको देश स्वत जोखिममा पर्छ । तर, नेपाल भने यो जोखिममा छैन । किनभने हामीसँग केपी ओली हुनुहुन्छ ।
जबसम्म नेपालसँग केपी ओली हुनुहुन्छ तबसम्म विश्व राजनीतिमा आइरहने आँधी तुफानसँग नेपाल र नेपालीले डराउन पर्दैन । जबसम्म नेपालमा केपी ओली हुनुहुन्छ तबसम्म नेपालले विश्व शक्तिहरुसँग मात्र होइन क्षेत्रीय शक्तिहरुसँग पनि डराउन पर्दैन । नेपाल र नेपालीको स्वाभिमान जोगाउने, नेपालको प्रतिष्ठा बचाउने नेताका रुपमा हामीसँग केपी ओली हुनुहुन्छ । अहिलेको विश्व राजनीतिको अत्याशलाग्दो अवस्था र नेपालको परिस्थति देख्दा भन्नैपर्ने हुन्छ, देशलाई आज पनि केपी ओली चाहिन्छ, भोलि पनि केपी ओली चाहिन्छ, पर्सी पनि केपी ओली चाहिन्छ । त्यसैले म भन्छु, जय केपी ओली ।
